Ký quỹ VN30F1M: cách tính và khi nào bị gọi bổ sung

Ký quỹ VN30F1M là phần cơ chế mà người mới hiểu sai nhiều nhất, và hiểu sai ở đây thì mất tiền rất nhanh. Nó cũng là lý do cho một hiện tượng nghe vô lý: bạn có thể đúng về hướng mà vẫn mất sạch tài khoản.

Bài này đi vào chi tiết phần đã nhắc qua ở bài tổng quan về phái sinh: các loại ký quỹ, cách tiền chảy mỗi ngày, và cách tính xem tài khoản của bạn chịu được bao nhiêu điểm đi ngược.

Ba con số cần phân biệt

Ký quỹ ban đầu là số tiền phải có để mở vị thế. Tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị hợp đồng, tỷ lệ do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ quy định và công ty chứng khoán có thể đòi cao hơn.

Ký quỹ duy trì là ngưỡng thấp hơn. Khi tài sản ròng trong tài khoản tụt xuống dưới mức này, bạn bị gọi bổ sung.

Ký quỹ khả dụng là phần dư ra, phần bạn còn có thể dùng để mở thêm vị thế. Đây là con số người mới hay nhìn nhầm thành "tiền còn lại", trong khi thực chất nó là đệm chống gọi bổ sung.

Ba con số này thay đổi theo thời kỳ và theo từng công ty chứng khoán, nên đừng ghi cứng trong mã — một bot giao dịch phái sinh phải đọc chúng từ chính tài khoản.

Tiền chảy như thế nào mỗi ngày

Khác biệt cốt lõi so với cổ phiếu: bạn không chờ tới lúc đóng vị thế mới biết lãi lỗ. Mỗi cuối phiên, lãi lỗ của vị thế được tính theo giá thanh toán và cộng trừ thẳng vào tài khoản ký quỹ.

Điều này có ba hệ quả thực tế.

Chuỗi ngày lỗ bào mòn dần. Không có chuyện "chưa đóng thì chưa lỗ". Lỗ ba phiên liên tiếp là tiền đã rời tài khoản ba lần.

Lãi dùng được ngay. Ngược lại, phần lãi được cộng vào và làm tăng ký quỹ khả dụng.

Ngưỡng gọi bổ sung di động. Vì giá trị hợp đồng thay đổi theo chỉ số, mức ký quỹ yêu cầu cũng đổi theo. Chỉ số tăng thì hợp đồng đắt hơn và cần nhiều ký quỹ hơn, kể cả khi bạn không làm gì.

Tính xem tài khoản chịu được bao nhiêu điểm

Đây là phép tính nên làm trước mỗi lệnh, và người mới hầu như không bao giờ làm.

Giả sử tài khoản có 200 triệu, bạn mở 3 hợp đồng, và sau khi trừ ký quỹ yêu cầu thì phần dư trên ngưỡng duy trì là 60 triệu.

Mỗi điểm chỉ số với 3 hợp đồng đáng 3 × 100.000 = 300.000 đồng.

Số điểm chịu được = 60.000.000 ÷ 300.000 = 200 điểm.

Nghe có vẻ nhiều. Nhưng nếu bạn mở 10 hợp đồng thay vì 3, cùng tài khoản đó, phần dư còn lại ít hơn nhiều trong khi mỗi điểm đáng một triệu — số điểm chịu được tụt xuống vài chục. Và VN30 biến động vài chục điểm trong một phiên là chuyện bình thường.

Đó chính là cơ chế biến "đúng hướng" thành "mất tài khoản": thị trường đi ngược 40 điểm trong hai phiên, bạn bị đóng vị thế bắt buộc, rồi ba phiên sau nó đi đúng hướng bạn dự đoán — nhưng bạn không còn ở đó nữa.

Hai đường trên chạy trên cùng một chuỗi giá. Đường 10 hợp đồng chạm ngưỡng ở phiên thứ bảy, bị đóng bắt buộc, và nằm phẳng từ đó — nó không tham gia được nhịp hồi phục phía sau. Đường 3 hợp đồng chịu được vùng lỗ và về đích dương. Hình minh hoạ cơ chế, không phải kết quả thật.

Vì sao đóng bắt buộc luôn xảy ra ở giá xấu

Đây là chi tiết ít được nói nhưng rất quan trọng.

Các tài khoản dùng đòn bẩy cao đều chạm ngưỡng ở những vùng giá gần nhau. Khi thị trường rơi tới đó, nhiều vị thế bị đóng cùng lúc, và các lệnh đóng bắt buộc đó đều cùng một chiều — bán ra. Áp lực bán tập trung đẩy giá xuống sâu hơn, kích hoạt tiếp lớp tài khoản kế tiếp.

Kết quả: bạn không chỉ bị đóng vị thế, mà bị đóng ở mức giá tệ hơn mức lẽ ra có. Và thường ngay sau đó giá hồi, vì lực bán cưỡng bức đã hết.

Cơ chế này giống hệt chuỗi thanh lý trên thị trường crypto, chỉ khác về quy mô đòn bẩy.

Ký quỹ thay đổi khi bạn không làm gì

Ba tình huống khiến yêu cầu ký quỹ tăng lên trong khi vị thế của bạn đứng yên — và cả ba đều xảy ra đúng lúc bất tiện nhất.

Tỷ lệ ký quỹ được điều chỉnh. Khi thị trường biến động mạnh, tỷ lệ yêu cầu có thể được nâng để bảo vệ hệ thống thanh toán. Vị thế cũ đột nhiên cần nhiều ký quỹ hơn, đúng vào phiên bạn đang lỗ.

Chỉ số tăng làm hợp đồng đắt lên. Ký quỹ tính theo phần trăm giá trị hợp đồng, mà giá trị đó bằng chỉ số nhân hệ số nhân. Chỉ số từ 1.200 lên 1.300 là giá trị hợp đồng tăng hơn 8%, kéo theo ký quỹ yêu cầu tăng tương ứng. Người đang bán khống vừa lỗ vừa bị đòi thêm ký quỹ cùng lúc.

Giới hạn vị thế. Có giới hạn số hợp đồng một tài khoản được nắm. Chạm giới hạn thì không mở thêm được, kể cả khi còn tiền — chi tiết cần tra ở chính công ty chứng khoán vì con số thay đổi theo quy định từng thời kỳ.

Hình dạng này là thứ cần đối chiếu với con số "số điểm chịu được" đã tính ở trên. Phần lớn phiên dao động trong khoảng vừa phải, nhưng phần đuôi bên phải mới là chỗ tài khoản bị xoá — và những phiên đuôi đó thường đi thành chuỗi chứ không đơn lẻ. Nếu tài khoản chỉ chịu được đúng bằng một phiên trung bình, bạn không sống qua được tuần đầu tiên có biến động. Hình minh hoạ hình dạng phân phối, không phải dữ liệu thật.

Hai nhánh thoát là hai cơ hội thoát khỏi chuỗi này, và cả hai đều cần thời gian — thứ bạn không có nhiều khi thị trường đang đi ngược nhanh.

Quy tắc thực dụng

Ba nguyên tắc rút ra từ toàn bộ phần trên.

Không dùng quá một phần ba ký quỹ khả dụng. Phần còn lại là đệm cho hai tình huống: thị trường đi ngược, và tỷ lệ ký quỹ được điều chỉnh tăng khi biến động mạnh — hai thứ này thường xảy ra cùng lúc.

Tính số điểm chịu được trước mỗi lệnh, và so nó với biên độ dao động thường thấy của VN30 trong vài phiên. Nếu con số chịu được nhỏ hơn biên độ bình thường, bạn đang mở quá lớn.

Đặt mức thoát trước khi vào. Chi tiết ở bài về khối lượng vị thế, nhưng điểm cốt lõi là: điểm dừng lỗ do bạn chọn luôn tốt hơn điểm đóng bắt buộc do công ty chứng khoán chọn thay bạn.